A A A

Dochodzenie epidemiologiczne i epizootiologiczne w przypadku podejrzenia wścieklizny

Epidemiologia to nauka o częstości występowania różnych fizjologicznych i patologicznych stanów zdrowotnych ludzkiej populacji oraz o czynnikach i warunkach związanych z fizjologicznym stanem zdrowia lub jego utratą.

W Rozdziale 1 – Przepisy ogólne Ustawy z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz.U. z dnia 31 października 2001 r.) w art. 1 Ustawa określa zasady i tryb postępowania w zakresie zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych i zakażeń u ludzi, a w szczególności rozpoznanie i śledzenie sytuacji epidemiologicznej oraz podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych celem rozpoznania oraz unieszkodliwienia źródła zakażenia i przecięcia dróg szerzenia.

Dochodzenie epidemiologiczne to postępowanie prowadzone w celu wykrycia przyczyn, źródeł i mechanizmów szerzenia się choroby wśród ludzi, natomiast dochodzenie epizootiologiczne oznacza ten sam proces w odniesieniu do chorób zwierząt.
Celem epidemiologii jest ocena częstości występowania stanów zdrowotnych, poszukiwanie czynników etiologicznych ryzyka, opracowanie zasad profilaktyki, ich wprowadzanie w życie (procedury ochrony zdrowia publicznego) i monitoring chorób zakaźnych.

Epizootia (pomór, zaraza) - występowanie zachorowań na daną chorobę zakaźną, wśród zwierząt na danym terenie, w zdecydowanie większej liczbie niż w poprzednich latach rejestracji danych. Analogiczne zjawisko w zbiorowiskach ludzkich nazywamy epidemią.

Jedną z chorób, która wymaga współpracy epidemiologów i epizootiologów jest wścieklizna - zawsze śmiertelna z powodu niewydolności oddechowej - wirusowa choroba zakaźna zwierząt (ssaków) jako antropozoonoza mogąca się przenieść na człowieka.
Wściekliznę wywołuje ssRNA(-) , rodzaj Lyssavirus z rodziny Rhabdoviridae, wirus Rabies virus (RABV). Jest siedem znanych biotypów wirionu w kształcie torpedy złożonej z nukleokapsydu RNA oraz białka – otoczki: nukleoproteidy fosfoproreiny i polimerazy RNA.
Pierwszy biotyp zakaża wścieklizną zwierzęta naziemne, pozostałe biotypy są patogenne dla nietoperzy, wszystkie są patogenne dla ludzi. Wirus jest wrażliwy na wysokie temperatury, światło słoneczne i zasadowe środki dezynfekcyjne, dobrze znosi procesy gnilne i zamrożenie – może długo przetrwać w padlinie.
Rezerwuarem wirusa wścieklizny są głównie ssaki dzikie, przede wszystkim mięsożerne.

W Polsce były to głównie dziko żyjące lisy, jenoty, kuny, tchórze i borsuki. Ostatnie lata współpracy epidemiologów z epizootiologiami weterynaryjnymi i zorganizowane coroczne akcje doustnego szczepienia przeciw wściekliźnie dziko żyjących zwierząt mięsożernych poprzez lotnicze zrzuty immunoprzynęt ograniczyły, a nawet w niektórych rejonach kraju zlikwidowały zagrożenie wścieklizną ludzi, przez jej eliminację u zwierząt. Prowadzony przez epizootiologów monitoring tych szczepień jest analizowany po obowiązkowym w każdym roku odstrzale 8 lisów na każde 100 km kwadratowych powierzchni kraju. Skuteczność akcji weryfikowana jest przez analizę badań kości zastrzelonych lisów na zawartość tetracykliny jako składnika (markera) szczepionki oraz badanie poziomu przeciwciał nabytych po doustnej immunizacji. Równolegle do ograniczenia występowania choroby u człowieka przyczynia się przepis prawa obligujący do corocznych szczepień wszystkich psów przeciwko wściekliźnie, które ukończyły trzeci miesiąc życia.

W przypadku pokąsania człowieka świadectwo szczepienia zwierzęcia przeciwko wściekliźnie nie jest wystarczające do wykluczenia wścieklizny. Powiatowy Lekarz Weterynarii w przypadkach powiadomienia o pokąsaniu człowieka przez zwierzęta udomowione prowadzi dochodzenie epizootiologiczne oraz przymusową obserwację podejrzanego zwierzęcia. O ich wynikach powiadamia odpowiednie Powiatowe Stacje Sanitarno Epidemiologiczne, które w zależności od decyzji Inspekcji Weterynaryjnej podejmują stosowne postępowanie w stosunku do osoby pokąsanej.

W przypadku zwierzęcia, które podejrzane o wściekliznę już nie żyje, lub jako zwierzę dzikie czy bezdomne z powodu podejrzenia choroby zostało uśmiercone, decyzję o sposobie postępowania z osobą zagrożoną wścieklizną podejmuje się na podstawie wyniku pośmiertnego badania laboratoryjnego na obecność ciałek Negriego w badaniu odciskowym (bezpośrednim) immunofluorescencyjnym móżdżku podejrzanego o wściekliznę zwierzęcia jak i z mikroskopowych oględzin preparatu barwionego tradycyjnie oraz próby biologicznej przeprowadzonej na mysich oseskach domózgowo szczepionych rozcierem tkanki mózgowej podejrzanego o wściekliznę ssaka. Jeżeli nie możliwe jest odnalezienie zwierzęcia potencjalnie będącego nosicielem wirusa wścieklizny człowiek pokąsany obligatoryjnie poddawany jest szczepieniom profilaktycznym.

Wieloletnie intensywne sposoby informowania społeczeństwa na temat zagrożenia wścieklizną prowadzone przez epidemiologów i epizootiologów wpłynęły znacząco na obniżenie liczby potrzebnych dochodzeń epizootiologicznych i epidemiologicznych dotyczących wścieklizny. Dostępność nowoczesnej szczepionki przeciw wściekliźnie możliwej do wczesnego zastosowania u ludzi zagrożonych tą chorobą niejednokrotnie ratuje życie. W ciągu ostatnich około 30 lat, dwa razy szczepienia u ludzi okazały się nieskuteczne i dopuściły (doprowadziły?) do zachorowania, a następnie zgonu.
W Polsce ostatni odnotowany zgon człowieka na wściekliznę miał miejsce po kontakcie osoby z wściekłym kotem w 2001 roku. Wcześniejszy przypadek miał miejsce w 1986 roku i dotyczył pracownika weterynarii.

Podstawowa nazwa choroby „wścieklizna” pochodzi od objawu dostrzeganego w jej przebiegu-znacznego podniecenia lub agresji . Druga nazwa choroby „wodowstręt” pochodzi od objawu hydrofobii związanego z mimowolnym skurczem mięśni (szczękościsk) na widok wody lub kontakt z nią.

Tak jak znane są przynajmniej dwie nazwy choroby, tak też notuje się dwie postacie przebiegu wścieklizny: postać gwałtowną „szałową” i postać cichą „porażenną”, którą cechuje śpiączka. Obie postacie charakteryzują objawy światłowstrętu, drgawki , torsje, „spaczony apetyt”, dodatnie objawy oponowe, ograniczenie progu reakcji na bodźce bólowe i gorączka.

Wirus przenoszony jest ze śliną chorego zwierzęcia przez ugryzienie lub oślinienie uszkodzonej skóry bądź błon śluzowych. Może dojść do zakażenia drogą oddechową, nigdy przez przewód pokarmowy. Może zostać przeniesiony drogą transplantacji od nie zdiagnozowanego zmarłego dawcy narządów .

Chory człowiek wydziela wirusa ze śliną, ale nie zaraża. W miejscu wprowadzenia wirusa dochodzi do zakażenia komórek mięśniowych, a następnie do aktywnego szerzenia wzdłuż nerwów z różną prędkością od 0,01 do 3 mm na godzinę do centralnego układu nerwowego, dlatego okres inkubacji choroby w przypadku ludzi może trwać od kilku dni nawet do roku. W centralnym układzie nerwowym wirus replikuje dając obraz zapalenia mózgu. Z naczyń krwionośnych mózgu i nerwów zstępujących oraz naczyń limfatycznych wirus przechodzi do różnych narządów.
W przypadku diagnozowania człowieka wystawionego na ekspozycję znaczenie ma wywiad epidemiologiczny oparty na wywiadzie epizootiologicznym. Jedyna przyżyciowa możliwa metoda diagnostyczna wścieklizny to wykorzystanie PCR.

U człowieka po ekspozycji, w przypadku podejrzenia o zakażenie wścieklizną najistotniejsze znaczenie w pierwszej pomocy ma umycie rany strumieniem wody z mydłem, ewentualne umycie mydłem i zaopatrzenie chirurgiczne oraz profilaktyka przeciwtężcowa.
Wyniki dochodzeń epizootycznego i epidemiologicznego determinują dalsze kroki ochrony zdrowia .

Do dzisiaj nie jest znany skuteczny lek przeciwko wściekliźnie, chociaż odnotowano na świecie kilka przypadków wyzdrowienia ludzi mimo wystąpienia pierwszych symptomów choroby.

Bibliografia:
1.Ustawa z dnia 6 września o chorobach zakaźnych i zakażeniach
(Dz. U. 2001.126.1384-Choroby zakaźne i zakażenia z dnia 31 października 2001 r.)
2.Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U.08.234.1570.)
3. Zarys chorób zakaźnych zwierząt -Z. Wachnik, PWN,1983
4.Wolna encyklopedia WIKIPEDIA



Opublikował: Andrzej Wiśniewski
Publikacja dnia: 29.04.2011
Podpisał: Paweł Jasiński
Dokument z dnia: 28.04.2011
Dokument oglądany razy: 17 097